Ôn tập bài: Enxa ngồi trước gương

Loading...

Bài thơ “Enxa ngồi trước gương”

Bài thơ “Enxa ngồi trước gương” được Aragông viết vào cuối năm 1942, đầu năm 1943, sau được in trong tập “Tiếng kèn trận Pháp” xuất bản năm 1946, một năm sau khi thủ đô Paris được giải phóng. Nó được đánh giá là “những vần thơ sáng bừng lên ngọn lửa” trong những năm tháng Aragông – Enxa cùng chiến đấu trong Phong trào kháng chiến chống phát xít Đức, hoạt động bí mật giữa thủ đô Paris đang bị quân thù chiếm đóng.

Bài thơ gồm có 30 câu, 4 khổ đầu 20 câu thơ nói về Enxa chải tóc; 5 khổ sau gồm 10 câu thơ diễn tả tâm tư của Enxa và suy ngẫm của tác giả. Không có dấu chấm câu giữa các dòng thơ; các điệp ngữ và lặp hình ảnh ở một tần số cao thể hiện bút pháp nghệ thuật độc đáo của Aragông mà ta cảm nhận.

1. Mái tóc Enxa là một hình ảnh đầy ấn tượng được điệp lại rất nhiều lần: “Nàng chải miết mái tóc vàng rực rỡ… Chiếc lược phân chia ánh lửa vàng óng ả… Và mái tóc vàng khi nàng đến ngồi soi”… Mái tóc vàng ấy được gắn liền với từ “lửa” tạo nên hình ảnh ẩn dụ không chỉ ngợi ca nhan sắc kiều diễm của Enxa mà còn khẳng định ý chí, nghị lực của nữ chiến sĩ đang kiên cường chống phát xít xâm lược!

Bài thơ được viết vào cuối 1942 đầu 1943 khi thế chiến thứ 2 đang diễn ra ác liệt. Cuộc chiến đấu chống họa phát xít đẫm máu đã được 4 năm, đang bước sang năm thứ 5. Cả châu Âu và thủ đô Paris đang bị phát xít Đức giày xéo. Aragông đã nói rõ điều đó:

“Ngay giữa hồi bi kịch của ta đây

Như thứ năm cứ hàng tuần ngồi đó”.

Có hiểu được tính hiệu “thứ 5… hàng tuần” mới cảm nhận được ý thơ “bi kịch của ta”, mới cảm nhận được hình ảnh “Nàng chải miết mái tóc vàng rực rỡ – Bàn tay nàng như kiên trì giập lửa”…

2. Cùng với hình ảnh “mái tóc vàng rực rỡ” là hình ảnh “tấm gương soi” cũng được nhắc lại rất nhiều lần: “Một ngày dài ngồi bên tấm gương soi… Suốt ngày dài ngồi bên tấm gương soi,… Cuộc đời oái oăm như tấm gương soi… Nàng thấy nhòa đi trong tấm gương soi…” – “Tấm gương soi” và từ “trí nhớ” gắn liền với nhau như hình với bóng; tất cả đầu mang hàm nghĩa; tấm gương phản chiếu tâm hồn, tấm gương chiếu sáng cuộc đời (cuộc thế chiến 2, cuộc chiến đấu), tấm gương của tình yêu, của tình bạn thủy chung, trong sáng:

– “Như cố tình nàng giày vò trí nhớ

Suốt ngày dài ngồi bên tấm gương soi”

– “Một ngày dài ngồi soi vào trí nhớ

Nàng thấy nhòa đi trong tấm gương soi”

– v.v…

3. Câu thơ “Một ngày dài ngồi bên tấm gương soi – Nàng chải miết mái tóc vàng rực rỡ” là một câu thơ đẹp đầy ý vị. Tác giả lấy thời gian (một ngày dài), lấy không gian (bên tấm gương soi), lấy cử chỉ (chải miết mái tóc) – để diễn tả tâm tư day dứt, dằn vặt của Enxa. Nàng đau khổ vì nước Nga quê hương, nước Pháp, quê chồng đang bị phát xít Đức giày xéo. Ngọn lửa căm thù và uất hận quân xâm lược đang nung nấu trong tâm can nàng. Ý chí chiến đấu kiên cường và nghị lực lớn lao đang thắp sáng tâm hồn người nữ chiến sĩ đang đấu tranh cho tự do:

Loading...

“Nàng chải miết mái tóc vàng rực rỡ

Bàn tay nàng như kiên trì giập lửa

Ngay giữa hồi bi kịch của ta đây”.

Có lúc đó là những suy nghĩ về sống và chết, về chiến đấu và hy sinh cho tự do của các chiến sĩ yêu nước; tên tuổi và khí phách mãi mãi ngời sáng: “Nàng thấy nhòa đi trong tấm gương soi – Các diễn viên bi kịch của ta đây – và đấy là các diễn viên ưu tú”. Những “diễn viên ưu tú” ấy là các chiến sĩ yêu nước Pháp, trong đó có hàng ngàn đảng viên Cộng sản Pháp, những đồng chí chiến đấu của Aragông – và Enxa, những anh hùng như Pêri, trước họng súng quân xâm lược vẫn hiên ngang, bất khuất: “Nếu phải đi trở lại – Tôi đi lại đường này… Anh hát dưới làn đạn – Cờ đỏ dựng lên rồi…” (Bài ca của người hát trong ngục rù tra tấn).

4. Ẩn hiện và thấp thoáng sau những hình ảnh về mái tóc vàng rực rỡ, về tấm gương soi,… là hình ảnh nhà thơ – chủ thể trữ tình – khi ngắm nhìn “Nàng chải miết mái tóc vàng rực rỡ”, để rồi đăm chiêu suy ngẫm về “bi kịch của chúng ta”, về cuộc chiến đấu mất, còn, để tiêu diệt quân phát xít man rợ của các chiến sĩ yêu nước – các diễn viên ưu tú – giữa “đám lửa đêm dài” trong chiến tranh thế giới lần thứ 2:

“Chiến lược phân chia ánh lửa vàng óng ả,

Làm lóe sáng trong tôi bao trí nhớ”

Phần cuối bài thơ (trong bản tiếng Pháp và trong bài thơ dịch), từ “và” được điệp lại 5 lần, đứng ở vị trí đầu câu thơ: “Và đấy là… Và chẳng nêu tên… Và rõ ý sâu xa… Và mái tóc vàng… Và lẳng lặng chải…” – đã làm cho cảm xúc trữ tình dân lên cao trào, thắm thiết… Tâm tư, tình cảm của nhà thơ trở nên da diết, sôi nổi và mạnh mẽ vô cùng. Tự hào về người bạn đời thủy chung. Tự hào về các chiến hữu kiên cường, anh dũng “các diễn viên ưu tú”. Tự tin về con đường giải phóng và tự do:

“Các diễn viên bi kịch của ta đây

Và đấy là các diễn viên ưu tú

Và chẳng nêu tên mọi người đều rõ

Và rõ ý sâu xa đám lửa đêm dài

Và mái tóc vàng khi nàng đến ngồi soi

Và lẳng lặng chải ánh vàng rực lửa”

Thật khó mà nói lên cảm nhận về tình cảm của thơ Aragông qua một bản dịch thơ? Trong cuộc chiến đấu đẫm máu giữa thế chiến khốc liệ, khi chân trời thắng lợi còn xa vời chưa hé rạng đông, thế mà câu thơ sáng lên trong màu vàng rực rỡ của mái tóc, trong tâm thế của người nữ chiến sĩ soi gương, mải miết chải tóc “như lơ đãng dạo khúc đàn êm ả”… là sự biểu hiện cao đẹp của tinh thần lạc quan yêu đời và tin tưởng mãnh liệt. “Enxa ngồi trước gương” là một khúc ca trữ tình và chiến đấu đầy thi vị về một tình yêu đẹp; tình yêu lứa đôi, tình chiến hữu, tình yêu tự do chan hòa với tình yêu nước và yêu lý tưởng cách mạng.

“Enxa ngồi trước gương” là một giai điệu trầm hùng của “Tiếng kèn trận Pháp” vang lên, trong ngọn gió thời đại. Một nửa thế kỷ đã đi qua mà ta vẫn còn nghe văng vẳng bên tai.

Loading...