Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần II ( 1075-1077) của nhà Lý

  Sau thất bại lần thứ nhất ( năm 981), nhà Tống chưa từ bỏ âm mưu xâm lược nước ta. Từ năm 1068, nhà Tống đã ráo riết chuẩn bị xâm lược nước ta để giải quyết khó khăn trong nước và gây thanh thế với các nước láng giềng.

 
Lý Thường Kiệt được triều đình giao cho chỉ huy cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược. Ông chủ trương "ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đi đánh trước để chặn thế mạnh của giặc". Cuối năm 1075, Lý Thường Kiệt chia quân thành hai đạo quân thủy, bộ đánh vào nơi tập trung quân lương của nhà Tống ở Ung Châu( TQ) rồi rút về.
Trở về nước, Lý Thường Kiệt cho xây dựng phòng tuyến trên bờ nam sông Như Nguyệt( một khúc của Sông Cầu). Cuối năm 1706 nhà Tống cho 10 vạn bộ binh, 1 vạn ngựa, 20 vạn dân phu dưới sự chỉ huy của tướng Quách Quỳ, theo đường bộ ồ ạt tiến vào nước ta. Tại các phòng tuyến biên giới, quân ta đánh những trận nhỏ nhằm cản bước tiến của giặc. Quân Tống tiến tới bờ bắc sông Như Nguyệt, chúng tỏ ra lúng túng vì trước mặt là sông và bên kia là một chiến lũy xây dựng rất kiên cố.
Quách Quỳ nóng lòng chờ thủy quân tiến vào để phối hợp vượt sông. Nhưng thủy quân của chúng đã bị quân ta chặn đứng ở ngoài bờ biển. Quách Quỳ liều mạng cho quân đóng bè tổ chức tiến công. Hai bên giao chiến ắc liệt, phòng tuyến Như Nguyệt tưởng có lúc bị vỡ.
Tương truyền, trong đêm tối, từ đền thờ bên sông bỗng vang lên tiếng ngâm thơ.
nam quoc son ha 
Sông núi nước Nam, vua Nam ở
 Rành rảnh định phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bây sẽ bị đánh tơi bời
Tiếng ngâm âm vang cùng với tiếng trống, tiếng hò reo ầm ầm như sấm động cùng với ánh sáng rực cháy của hàng ngàn bó đuốc. Lý Thường Kiệt thúc quân lặng lẽ vượt sông rồi bất ngờ đánh thẳng vào doanh trại địch. Quân địch khiểp đảm trước cuộc phản công của quân ta. Chúng không còn hồn vía nào chống cự, vội vã vứt bỏ gươm giáo tìm đường tháo chạy. Số quân Tống bị chết quá nửa, số còn lại thì bị suy sụp tinh thần. Lý Thường Kiệt đã chủ động giảng hòa mở lối thoát cho giặc. Quách quý vội vàng chấp nhận và hạ lệnh cho tàn quân rút về nước. Nền độc lập của Dại Việt được giữ vững.