Phân tích truyện Bến Quê ( Nguyễn Minh Châu)

Loading...

     Nguyễn Minh Châu là cây bút xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại . Sáng tác của ông trong thời kì kháng chiến chống Mĩ như Cửa sông, Dấu chân người lính, Mảnh trăng cuối rừng.

     Sau 1975 nhất là từ đầu những năm 80 của thế kỉ 20 , Nguyễn Minh Châu đã trăn trở tìm tòi, đổi mới mạnh mẽ về tư tưởng và nghệ thuật , mở ra chặng đường mới trong sáng tác của mình. Hàng loạt truyện ngắn của ông trong những năm đó đã gây xôn xao trong giới văn học  và công chúng rộng rãi . Ông được xem là hiện tượng nổi bật trong đời sống văn học ở chặng đầu của thời kì đổi mới . Nguyễn Minh Châu xứng đáng thuộc trong số những người “ Mở đường tinh anh và tài năng đã đi được xa nhất ” trong đổi mới văn học . Một trong những tác phẩm tiêu biểu cho sự đổi mới đó là truyện ngắn Bến quê.

         Truyện Bến quê ghi lại những gì nhìn  thấy , nghe thấy , những suy ngẫm và ước mơ , những quan hệ của Nhĩ khi nằm trên giường bệnh , qua 4 cảnh : Nhĩ được Liên săn soc ;Nhĩ sai thằng Tuấn đi sang bên kia sông ; Nhĩ được các cháu nhỏ ( Huệ ,Vân , Tam , Hùng …)  đến nương nhẹ lót khăn , kê gối cho ông ; Ông giáo Khuyên chống gậy đi qua tạt vào hỏi thăm Nhĩ .

        Cốt truyện của Bến quê  rất bình dị , bằng phẳng nhưng lại mang hàm nghĩa triết lí sâu sắc . Qua nhân vật Nhĩ , một bệnh nhân sắp từ giả cõi đời , Nguyễn Minh Châu nói lên những suy ngẫm của con người , về cuộc đời  và cách sống , thức tỉnh , khơi dậy ở đồng loại hãy biết nâng niu , trân trọng những vẻ đẹp , những giá trị bình dị , gần gũi , quen thuộc của cuộc sống , của quê hương .

      Đọc truyện ta thấy Nhĩ là một con người từng trải và có địa vị , đi rộng biết nhiều :Suốt đời Nhĩ đã từng đi tới không sót một xó xỉnh nào trên trái đất ; anh đã từng in gót chân khắp mọi chân trời xa lạ . Mới 2 năm trước đây , anh còn đi công tác sang một nước bên Mĩ la- tinh . Có thể nói , bao cảnh đẹp , những nơi phồn hoa đô hội gần xa , những miếng ngon nơi đất khách quê người , anh đều được thưởng thức , được hưởng thụ . Nhưng những cảnh đẹp gần gũi , những con người tình nghĩa thân thuộc , thân yêu nơi quê hương cho đến những tháng ngày ốm đau nằm trên giường bệnh khi sắp từ giã cõi đời , anh mới cảm thấy một cách sâu sắc cảm động.

        Hoa bằng lăng quê kiểng có gì là đẹp ? Lúc mới nở  màu sắc đã nhợt nhạt  Vòm trời và con sông Hồng , bờ bãi , bến đò … có gì xa lạ đối với nhiều người trong chúng ta , nhất là đối với Nhĩ , Khi nhà anh ở gần dòng sông ấy . Sớm nay , Nhĩ vừa ngồi để cho vợ bón từng thìa thức ăn vừa nghĩ : Anh thấy hoa bằng lăng trong tiết lập thu đẹp hơn , đậm sắc hơn  . Sông Hồng  màu đỏ nhạt , mặt sông như rộng thêm ra . Bãi bồi phù sa lâu đời ở bên kia sông Hồng dưới những tia nắng sớm đầu thu đang phô ra  một thứ màu vàng thau xen với màu xanh non – những màu sắc thân thuộc quá như da thịt , hơi thở của đất màu mỡ . Và bầu trời , vòm trời quê nhà  như cao hơn .

      Nhìn qua cửa sổ ngôi nhà mình , Nhĩ xúc động trước những cảnh đẹp bình dị của quê nhà . Tại sao trước đây anh ít nhìn thấy , cảm thấy ? Phải chăng vì cuộc sống bân rộn tất tả ngược xuôi ? hay tại bởi vô tình ? Qua đoạn miêu tả thiên nhiên ở phần đầu truyện , Nguyễn Minh Châu muốn nhắc khẽ mọi người đừng vô tình mà phải biết gắn bó , trân trọng cảnh vật quê hương xứ sở vì những cái đó là máu thịt , là tâm hồn của mỗi chúng ta . Phải biết phát hiện ra vẻ đẹp bình dị , thân thuộc của quê nhà để nâng niu yêu quí .

.            Nhĩ bị ốm nằm liệt giường lâu ngày , được vợ con chăm sóc , trong lòng anh nảy nở bao ý nghĩ , baotình cảm đằm thắm , sâu nặng thiết tha . Nghe Liên nói :   Anh cứ yên tâm . Vất vả , tốn kém đến bao nhiêu em với các con vẫn chăm lo cho anh được , thì Nhĩ  lần đầu tiên để ý thấy Liên đang mặc tấm áo vá . Hình ảnh người vợ tần tảo , giàu đức hi sinh làm cho Nhĩ cảm động , thoáng ân hận về sự vô tình của mình : Suốt đời anh chỉ làm em khổ tâm … mà em vẫn nín thinh .

        Chưa bao giờ mà Nhĩ nghe rõ thế , những tiếng bình dị thân thương : tiếng vợ đi lại dọn dẹp và dặn dò con …   Liên hãm nước thuốc và tiếng nước rót ra lẫn mùi thuốc bắc bay vào nhà , tiếng bước chân rón rén quen thuộc  của người vợ hiền thảo trên  những bậc gỗ mòn lõm . Đó là tiếng lòng , tiếng thân thương , không phải lúc nào Nhĩ cũng nghe được , Nhĩ cũng cảm được !

       Tuấn là đứa con thứ hai của Nhĩ và Liên  .Một năm nay vắng nhà , Tuấn đi học xa , tận một thành phố phía Nam và vừa mới trở về hôm qua . Bố ốm nặng , Tuấn về thăm bố , thăm mẹ và thăm nhà ? Nằm trên giường bệnh ngắm con , Nhĩ xúc động , thấy càng lớn thằng con anh có nhiều nét  giống anh . Nhĩ sai con đi sang bên kia sông , qua đò đặt chân lên bờ bên kia , đi chơi loanh quanh …  một lát rồi về . Với Tuấn thì đó là cái việc gì lạ thế  mà bố sai làm , khi cậu đang mãi mê xem cuốn truyện dịch . Đứa con trai chưa hiểu được  cái điều ham muốn cuối cùng của đời bố   .  Nhĩ muốn đứa con trai  thân  thương thay mặt mình đi dạo bước qua sông , để ngắm nhìn những cảnh vật thân quen , bình dị mà hầu như suốt cuộc đời bố đã lãng quên .

Loading...

         Qua khung cửa sổ ngôi nhà , Nhĩ dõi theo hình bóng đứa con đội cái mũ cói vành rộng , mặc chiếc áo sơ mi màu trứng sáo , cắp cuốn sách bên nách  đang sà vào một đám người chơi phá cờ thế trên hè phố . Cái say mê của con bây giờ cũng giống như  cái say mê của bố ngày xưa : Suốt đời Nhĩ cũng đã từng chơi phá cờ thế trên nhiều hè

phố , thật là không dứt ra được . Nhĩ trầm ngâm suy nghĩ , lo lắng  vẫn vơ : không khéo thằng con trai anh lại trễ mất một chuyến đò trong ngày . Những trò chơi phá cờ thế , những việc làm vô vị nhạt nhẽo sẽ làm tốn mất bao thời gian , bao tâm trí , bao sức lực … Những trò chơi ấy , việc làm ấy sẽ làm cho tuổi trẻ của nhiều người  trễ mất

chuyến đò trong ngày , sẽ làm chậm bước , làm lỡ nhịp một thời trai trẻ . Bằng kinh nghiệm của mình , Nhĩ nghĩ một cách buồn bã , con người ta trên đường đời thật khó tránh được những cái điều vòng vèo hoặc chùng chình , vả lại nó đã thấy có gì đang hấp dẫn ở bên kia sông đâu ?  Ý nghĩ ấy mang hàm nghĩa một triết lí nhân sinh sâu sắc

 về đường đời  và mục tiêu cuộc sống .

         Cuộc sống và cảnh vật ở quanh ta , ở quê ta rất đẹp rất đáng yêu , đó là sự giàu có lẫn mọi vẻ đẹp , thậm chí cả những nét tiêu sơ , nhưng phải trải nghiệm , phải sống hết mình mới có thể khám phá , mới có thể phát hiện , mới tìm thấy . Và còn phải có một tấm lòng gắn bó yêu thương .

        Có người do tài trí , thời cơ , vận may mà thành đạt . Có người sớm phát hiện ra sự lạc hướng , lạc đường mà điều chỉnh , mà khắc phục . Có rất nhiều người đi suốt hành trình cuộc đời mới nhận ra cái chùng chình , cái vòng vèo , sự lạc đường lạc hướng của mình , nhưng quỹ thời gian đã vung phí , đã gần đất xa trời …Đời người đầy bi kịch , vì thế một con người như Nhĩ đã từng in gót chân khắp mọi chân trời , mãi đến lúc nằm liệt trên giường bệnh ,  mới khám phá ra , lúc này anh  cảm thấy như có  một niềm say mê pha lẫn một nỗi ân hận đau đớn  mà lời lẽ không bao giờ giải thích hết . Cuộc đời là một ẩn số , đường đời là một bài toán khó , nên không bao giờ giải thích hết . vì thế ,phải có trí tuệ , có chí khí , giàu lòng kiên nhẫn , sống có lí tưởng đẹp  , mới bớt được ruỗi ro,  mới tránh được vòng vèo , chùng chình thất bại .

        Những cảm nhận, những suy nghĩ của Nhĩ  về Liên thật sâu sắc , đầy ân tình , ân nghĩa . từ một cô gái chân quê  mặc áo nâu chít khăn mỏ quạ  rồi thành môt người đàn bà thị thành  . Thế nhưng tâm hồn Liên vẫn giữ nguyên vẹn những nét tần tảo và chịu đựng hi sinh từ bao đời xưa . Nhĩ đã trãi qua những ngày tháng  bôn tẩu tìm kiếm , nếm trãi bao ngọt bùi cay đắng ,Nhĩ đã tìm thấy nơi nương tựa là gia đình , là vợ con mình . Với Nhĩ , gia đình là bến đậu , bến tình thương , bến hạnh phúc .

      Cảnh những đứa trẻ ( Huệ , Vân , Tam , Hùng )  xinh tươi ngoan ngoãn , nghe Nhĩ gọi , chúng ríu rít chạy lên , xúm vào , nương nhẹ giúp anh xê dịch từ mép tấm nệm ra  mép tấm phản , lấy gối đặt sau lưng Nhĩ , làm cho anh như trẻ lại  toét miệng cười với tất cả , tận hưởng sự thích thú được chăm sóc . Hanh phúc đâu phải là cái gì cao siêu , mà rất bình dị , rất nho nhỏ , có khi chỉ một ánh mắt , một nụ cười trẻ thơ , một bàn tay nhỏ bé  chua lòm mùi nước dưa

  Hình ảnh ông cụ Khuyến sáng nào đi qua cũng ghé vào thăm Nhĩ là một hình ảnh ân tình ân nghĩa nuôi dưỡng tâm hồn . Một câu hỏi thăm về sức khỏe , một lời an ủi động viên ân cần :  Hôm nay ông Nhĩ có vẻ khỏe ra nhỉ ? . Còn gì cao quí hơn , ấm áp hơn , tình nghiã hơn ? Được sống trong tình yêu thương của đồng loại mới thật hạnh phúc . Và đó là sắc màu ý vị trong cuộc đời mỗi chúng ta , là bến quê của tâm hồn mỗi chúng ta .

      Cụ Khuyến hốt hoảng khi phát hiện ra mặt mũi Nhĩ  đỏ rựng một cách khác thường , hai mắt thì long lanh chứa một mê say đầy đau khổ , và mười đầu ngón tay Nhĩ đang bấu chặt vào cái bậu cửa sổ  những ngón tay vừa bấu chặt vừa run lẩy bẩy… Đo là chút sức lực cuối cùng còn sót lại… của Nhĩ . Nhĩ sắp ra đi . Con đò chở khách trên sôngHồng cập bến , mang ý nghĩa một biểu tượng , con đò sẽ đưa Nhĩ tới cõi hư không của một kiếp người …

       Trong truyện Bến quê, Nhà văn Nguyễn Minh Châu xây dựng một tình huống giản dị và nghịch lý bất ngờ ., Giọng kể chuyện giàu ngẫm ngợi , triết lý mà vẫn cảm xúc trữ tình đem lại cho người đọc một ấn tượng sâu sắc .

        Bến quê là một truyện ngắn thấm đẩm  ý vị triết lí về con người và cuộc đời . những năm cuối đời , Nguyễn Minh Châu đã trãi qua nhiều tháng ngày đau ốm . Bến quê ít nhiều mang tính tự truyện và dự báo nên rất chân thật , chân thành . Bài học về tình yêu và lẽ sống được đặt ra một cách cảm động . Có gì hạnh phúc hơn khi được sống trong tình thương với gia đình , quê hương . Phải biết nâng niu , trân trọng những vẻ đẹp và giá trị bình dị , thân thuộc  của cuộc sống , của quê hương . Như thế mới thật sự hạnh phúc . Đó là tiếng lòng trang trải của Nguyễn Minh Châu 

Loading...