CÁC BỨC THƯ HỒ CHỦ TỊCH GỬI CHO NGÀNH GIÁO DỤC ( 1 )

CÁC BỨC THƯ HỒ CHỦ TỊCH GỬI CHO NGÀNH GIÁO DỤC ( 1 )

( Từ 9/1945 đến 15/10/1968)
(Kèm theo công văn số 66/CĐGD ngày 09/8/2013)

 

THƯ GỬI CÁC HỌC SINH
Các em học sinh,
Ngày hôm nay là ngày khai trường đầu tiên ở nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tôi đã tưởng tượng thấy trước mắt cái cảnh nhộn nhịp tưng bừng của ngày tựu trường ở khắp các nơi. Các em hết thảy đều vui vẻ vì sau mấy tháng giời nghỉ học, sau bao nhiêu cuộc chuyển biến khác thường, các em lại được gặp thầy gặp bạn. Nhưng sung sướng hơn nữa, từ giờ phút này giở đi các em bắt đầu được nhận một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam. Trước đây cha anh các em, và mới năm ngoái cả các em nữa, đã phải chịu nhận một nền học vấn nô lệ, nghĩa là nó chỉ đào tạo nên những kẻ làm tay sai, làm tôi tớ cho một bọn thực dân người Pháp. Ngày nay các em được cái may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em.
Các em được hưởng sự may mắn đó là nhờ sự hy sinh của biết bao nhiêu đồng bào các em. Vậy các em nghĩ sao? Các em phải làm thế nào để đền bù lại công lao của người khác đã không tiếc thân và tiếc của để chiếm lại nền độc lập cho nước nhà.
Các em hãy nghe lời tôi, lời của một người anh lớn lúc nào cũng ân cần mong mỏi cho các em được giỏi giang. Trong năm học tới đây, các em hãy cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn, nghe thầy, yêu bạn. Sau 80 năm giời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên hoàn cầu. Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em. Đối riêng với các em lớn, tôi khuyên thêm một điều này: chúng ta đã đánh đuổi bọn thực dân, chúng ta đã giành được độc lập. Nhưng giặc Pháp còn lăm le quay lại. Chúng ỷ vào kẻ khác mạnh hơn mà gây sự với ta. Tất nhiên chúng sẽ bị bại, vì tất cả quốc dân ta đoàn kết chặt chẽ và một lòng chiến đấu cho giang sơn Tổ quốc. Phải sẵn sàng mà chống quân giặc cướp nước, đấy là bổn phận của mỗi công dân. Các em lớn chưa hẳn đến tuổi phải gánh công việc nặng nhọc ấy, nhưng các em cũng nên, ngoài giờ học ở trường, tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước.
Tôi đã thành thực khuyên nhủ các em. Mong rằng những lời của tôi được các em luôn luôn ghi nhớ. Ngày hôm nay, nhân buổi tựu trường của các em, tôi chỉ biết chúc các em một năm đầy vui vẻ và đầy kết quả tốt đẹp.
Chào các em thân yêu
                          Tháng 9-1945
HỒ CHÍ MINH
– Viết khoảng tháng 9-1945.
Tài liệu lưu tại Phòng lưu trữ Văn phòng Hội đồng Chính phủ.
– Bác Hồ với Giáo dục, NXB Giáo dục, tr 71-72.

THƯ GỬI ANH CHỊ EM GIÁO VIÊN BÌNH DÂN HỌC VỤ
Anh, chị em yêu quý,
Chương trình của Chính phủ ta là làm thế nào cho toàn quốc đồng bào ai cũng có ăn, có mặc, có học.
Vậy nên khẩu hiệu của chúng ta là:
1. Tăng gia sản xuất.
2. Chống nạn mù chữ.
Anh chị em là đội tiên phong trong sự nghiệp số 2 đó. Anh chị em chịu cực khổ khó nhọc, hy sinh phấn đấu, để mở mang tri thức phổ thông cho đồng bào, để xây đắp nền văn hoá sơ bộ cho dân tộc.
Anh chị em làm việc mà không có lương bổng, thành công mà không có tiếng tăm. Anh chị em là những người "vô danh anh hùng". Tuy là vô danh nhưng rất hữu ích. Một phần tương lai của dân tộc nước nhà nằm trong sự cố gắng của anh chị em.
Tôi mong rằng trong một thời kỳ rất ngắn, lòng hăng hái và sự nỗ lực của anh chị em sẽ có kết quả rất vẻ vang, đồng bào ta ai cũng biết đọc, biết viết. Cái vinh dự đó thì tượng đồng, bia đá nào cũng không bằng.
Tôi lại mong rằng đồng bào các nơi ra sức giúp cho anh chị em bình dân học vụ trong công việc giáo dục đó.
Tôi gửi lời chào thân ái và chúc anh chị em thành công.
Tháng 5-1946
HỒ CHÍ MINH
– Bút tích lưu tại Bảo
tàng Cách mạng Việt Nam.
– Bác Hồ với Giáo dục, NXB Giáo dục, tr84.

THƯ GỬI TI GIÁO DỤC, CÁC HIỆU TRƯỞNG, GIÁO VIÊN VÀ CÁC CHÁU HỌC TRÒ KHU 10 (*)
(Nhờ Uỷ ban hành chính khu chuyển giao)
          Tôi rất vui lòng nghe Đặc phái đoàn của Chính phủ đi kinh lí về, báo cáo rằng:
          Nhân viên giáo dục và các học sinh khu 10 khá hoạt động, và có nhiều sáng kiến tham gia công cuộc kháng chiến.
          – Ở mỗi trường có 1 vườn tăng gia sản xuất.
          – Học trò trường trung học kháng chiến ở Đào Giã đã trồng được 30000 cây sắn.
          – Những trường tiểu học, các học trò đã trồng và đã lấy được khoai, ngô, sắn làm lương khô tặng bộ đội.
          Năm nay, các trường đang trồng rau, để bán lấy tiền giúp quỹ Thương binh và Mùa Đông kháng chiến.
          – Học trò trường Cao Xá (Hạc Trì) sáng thì học, chiều thì giúp việc xã hội trong các làng, đã sửa giếng và lấy bông gạo may áo trấn thủ để tặng bộ đội. Ngày nghỉ thì đi thăm thương binh.
          – Các giáo viên đã quyên 1 ngày lương để giúp thương binh.
          – Trước kia, trong khu không có trường trung học nào, từ ngày độc lập, trong khu đã sửa được 5 trường trung học.
          – Đồng bào các xã đã tự hùn tiền mở 1 trường trung học.
          – Nhờ sự cố gắng của ông Hiệu trưởng và sự sốt sắng giúp đỡ của đồng bào trong làng, mà Yên Luật đã lập được 1 trường trung học.
          – Do sự hoạt động của ông Ti trưởng Vương Kiêm Toàn và sự hăng hái của nam nữ giáo viên bình dân học vụ mà đã có sách in để cho đồng bào thiểu số học.
Đó là những thành tích khá tốt đẹp trong mặt trận văn hoá của ta. Tôi thay mặt Chính phủ mà khen ngợi:
          Các ông Ti trưởng giáo dục và Bình dân học vụ.
          Các ông Hiệu trưởng và các anh chị em giáo viên, cùng các cháu học trò, đã áp dụng Học với Hành, đã thực hiện kháng chiến bằng văn hoá, văn hoá của kháng chiến.
          Đồng thời, tôi cảm ơn đồng bào Cao Xá, Yên Luật, và các làng, mặc dầu những sự khó khăn thiếu thốn trong lúc này, đồng bào đã ra sức ủng hộ giáo dục, ủng hộ kháng chiến.
          Tôi mong rằng sẵn cái nền tảng đó, các ông Ti trưởng, các anh chị em giáo viên, các cháu học sinh, cùng toàn thể đồng
bào cố gắng thêm, làm sao cho khu 10 trở nêm một khu kiểu mẫu về mặt giáo dục cũng như về mặt kháng chiến.
Chào thân ái và quyết thắng
Tháng 1 nǎm 1948
HỒ CHÍ MINH
(*) Khu 10: Lào Cai, Hà Giang,
Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang, Vính Yên.
Hồ Chí Minh toàn tập Nhà XB Sự thật – Hà Nội- 1985,  tập V, trang 41.

THƯ GỬI HỘI NGHỊ GIÁO DỤC TOÀN QUỐC
(Nhờ ông Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục chuyển)
Nhân dịp Hội nghị giáo dục toàn quốc họp, tôi có lời thân ái chào thǎm các đại biểu.
Về vấn đề giáo dục, tôi có mấy ý kiến sau đây cống hiến với Hội nghị.
Chúng ta cần phải có một nền giáo dục kháng chiến và kiến quốc. Vì vậy, chúng ta:
1. Phải sửa đổi triệt để chương trình giáo dục cho hợp với sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc.
2. Muốn như thế, chúng ta phải có sách kháng chiến và kiến quốc cho các trường.
3. Chúng ta phải sửa đổi cách dạy cho hợp với sự đào tạo nhân tài kháng chiến và kiến quốc.
4. Chúng ta phải đào tạo cán bộ mới và giúp đỡ cán bộ cũ theo tôn chỉ kháng chiến và kiến quốc.
5. Về bình dân học vụ, nhờ sự hy sinh cố gắng của nam nữ giáo viên, đã có kết quả rất tốt đẹp. Bây giờ, số đông đồng bào đã biết đọc biết viết thì chúng ta phải có một chương trình để nâng cao thêm trình độ vǎn hoá phổ thông của đồng bào. Với sự lãnh đạo của Bộ trưởng và sự cố gắng thi đua ái quốc của toàn thể nhân viên giáo dục, tôi chắc Hội nghị sẽ có một chương trình hoạt động thiết thực để đi đến thành công.
Chào thân ái và quyết thắng
Tháng 7 nǎm 1948
HỒ CHÍ MINH
Sách Hồ Chí Minh Bàn về công tác giáo dục,
NXB Sự thật, Hà Nội, 1972, tr.24-25.

   THƯ GỬI PHÁI ĐOÀN DIỆT GIẶC DỐT HOẠT ĐỘNG Ở BẮC GIANG
Tôi được báo cáo rằng: 30 cán bộ Bình dân học vụ xung phong đến Bắc Giang, với mục đích thanh toán nạn mù chữ cho toàn tỉnh trong nǎm 1949.
Quân và dân Bắc Giang hiện nay đang anh dũng chống giặc thực dân. Các bạn đến đó, cũng là một đội quân hậu viện. Đồng bào Bắc Giang sẽ cố gắng vừa diệt giặc dốt vừa diệt giặc ngoại xâm.
Tôi gửi lời khen ngợi các bạn và dặn dò các bạn:
– Mỗi cán bộ phải là một chiến sĩ, thi đua với nhau, trao đổi kinh nghiệm cho nhau và hợp tác chặt chẽ với nhau.
– Mỗi cán bộ phải là một người tuyên truyền đắc lực về các công việc kháng chiến kiến quốc, như cổ động giúp đỡ bộ đội và dân quân du kích, tǎng gia sản xuất để đủ ǎn đủ mặc, vệ sinh thường thức, v.v..
Tôi chắc rằng các cơ quan, đoàn thể và tất cả đồng bào trong tỉnh sẽ sốt sắng giúp các bạn thành công.
Tôi sẽ có giải thưởng đặc biệt cho huyện nào thanh toán nạn mù chữ trước nhất, và cán bộ nào có thành tích xuất sắc nhất. Chào thân ái và quyết thắng.
Tháng 7 nǎm 1949
HỒ CHÍ MINH
Hồ Chí Minh
toàn tập – Tập V 
Nhà XB Sự thật – Hà Nội – 1985, tr.258.

THƯ GỬI ÔNG TRƯỞNG TI BÌNH DÂN HỌC VỤ HÀ TĨNH
Tôi rất vui lòng nhận được báo cáo rằng: tỉnh Hà Tĩnh đã có mấy làng thanh toán nạn mù chữ. Kết quả ấy là do ông khéo tổ chức và lãnh đạo, do các nam nữ giáo viên chịu khó và cố gắng, do đồng bào hǎng hái và ham học.
Tôi thay mặt Chính phủ gửi giấy khen đồng bào những làng đó. Đồng thời gửi lời khen ngợi và cám ơn ông, những bạn giúp việc trong Ti và tất cả nam nữ giáo viên.
Sau đây là vài ý kiến của tôi về công việc Bình dân học vụ trong tỉnh ta:
1. Cố gắng làm cho toàn tỉnh thanh toán nạn mù chữ trong một thời gian khá mau.
2. Nâng cao chương trình học tập của những làng đã thanh toán nạn mù chữ. Dạy thêm lịch sử, địa dư, làm tính, khoa học thường thức.
3. Các lớp bình dân học vụ nên kiêm thêm trách nhiệm tuyên truyền cổ động cho mọi công việc kháng chiến như giúp đỡ bộ đội, thi đua tǎng gia sản xuất, v.v..
Tôi hứa sẽ có giải thưởng khuyến khích cho huyện nào mà đại đa số làng thanh toán nạn mù chữ trước các huyện khác, và giải thưởng chính thức cho huyện nào thanh toán hoàn toàn nạn mù chữ. Nhờ ông thông tri cho đồng bào trong tỉnh biết để mọi người đều cố gắng.
Chào thân ái và quyết thắng
Tháng 8 nǎm 1948
HỒ CHÍ MINH
Hồ Chí Minh toàn tập – Tập V, Nhà XB Sự thật – Hà Nội – 1985, tr.119.

THƯ GỬI ĐẠI HỘI GIÁO DỤC TOÀN QUỐC
Tôi thân ái gửi lời chúc các đại biểu mạnh khoẻ và cố gắng làm việc. Sau đây là vài ý kiến để giúp phần vào việc thảo luận của các vị.
Đại hội nên kiểm thảo kĩ công tác “cải cách” về chương trình, chủ trương và cách thi hành để tìm thấy những khuyết điểm mà sửa đổi, những ưu điểm mà phát triển thêm.
Đại hội nên chú ý làm thế nào cho việc giáo dục liên kết với đời sống của nhân dân, với công cuộc kháng chiến và kiến quốc của dân tộc. Làm thế nào để phối hợp việc giáo dục của trường học với việc tuyên truyền và giáo dục chính trị chung của nhân dân.
Cán bộ giáo dục của chúng ta nói chung đều rất cố gắng, nhất là nam nữ cán bộ Bình dân học vụ và Tiểu học. Tôi rất vui lòng nhờ Đại hội chuyển lời khen ngợi và khuyến khích các chiến sĩ ấy.
Xin chúc Hội nghị có kết quả tốt đẹp.
Chào thân ái và quyết thắng
Tháng 7 nǎm 1951
HỒ CHÍ MINH
Hồ Chí Minh- Toàn tập – Tập VI,
Nhà XB Sự thật – Hà Nội – 1986, tr.97.

THƯ GỬI GIÁO SƯ VÀ SINH VIÊN TRƯỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC Ở THANH HÓA
(Tháng 4-1952)
Gửi các thầy giáo và các cháu học sinh Trường dự bị đại học ở Thanh Hoá, Cảm ơn các bạn đã gửi thư thǎm tôi, do giáo sư Nguyễn Mạnh Tường chuyển.
Được biết các bạn cố gắng dạy và học, tôi rất vui lòng.
Các thầy giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc. Vậy giáo dục cần nhằm vào mục đích là thật thà phụng sự nhân dân.
Các cháu thì học tập cần gắn liền với thực hành để mai sau thực hiện mục đích cao quý: thật thà phụng sự nhân dân.
Trong phong trào toàn dân thi đua, chắc rằng ở trường cũng thi đua. Thầy thi đua dạy, trò thi đua học. Thầy và trò thật thà đoàn kết và dùng cách dân chủ (thật thà tự phê bình và phê bình) để giúp nhau tiến bộ mạnh, tiến bộ mãi.
Các cháu học trò xin ảnh. Bác gửi vào mấy tấm và đề nghị: để trường làm giải thưởng cho những tổ nào thi đua có thành tích khá nhất. Chắc các cháu tán thành đề nghị ấy chứ nhỉ.
Chào thân ái và quyết thắng
Tháng 4 nǎm 1952

             HỒ CHÍ MINH

Hồ Chí Minh – Toàn tập – Tập VI, Nhà XB Sự thật – Hà Nội – 1986, tr.239.

THƯ GỬI CÁC HỌC SINH TRƯỜNG SƯ PHẠM MIỀN NÚI TRUNG ƯƠNG NHÂN DỊP KHAI GIẢNG
Các cháu thân mến,
Nhân dịp Trường sư phạm khai giảng, Bác gửi lời thân ái hỏi thăm và chúc các cháu học tập tiến bộ.
Các cháu thuộc nhiều dân tộc và ở nhiều địa phương. Nhưng các cháu đều là con em của đại gia đình chung: là gia đình Việt Nam; đều có một Tổ quốc chung: là Tổ quốc Việt Nam.
Trong hơn 80 năm, vì chúng ta bị thực dân Pháp và bọn vua chúa áp bức cho nên chúng ta lạc hậu, văn hoá kém cỏi, mà chúng nó áp bức được là vì chúng nó chia rẽ chúng ta, vì chúng ta chưa biết đoàn kết.
Ngày nay, các dân tộc anh em chúng ta muốn tiến bộ, muốn phát triển văn hoá của mình thì chúng ta phải tẩy trừ những thành kiến giữa các dân tộc, phải đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ nhau như anh em một nhà.
Nhiệm vụ của các cháu là thi đua học tập để sau này góp phần vào việc mở mang quê hương của mình và việc xây dựng nước Việt Nam yêu quý của chúng ta.
Bác sẽ có giải thưởng cho những cháu nào thi đua khá nhất.
Mong các cháu cố gắng và thành công.
Ngày 19 tháng 3 năm 1955
                HỒ CHÍ MINH
Báo Nhân dân, số 385, ngày 22-3-1955.
Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia,  t.7, tr.496.

THƯ GỬI CÁC CHÁU VÀ CÁC CÁN BỘ CÁC TRƯỜNG MIỀN NAM
 
Thân ái gửi các cháu và các cán bộ các trường miền Nam,
Bác muốn đi thǎm các cháu và các cô, các chú, nhưng vì bận nhiều việc quá chưa đi được.
Nhân dịp ngày Nhi đồng quốc tế (1-6), Bác thân ái chúc các cháu mạnh khoẻ, vui vẻ và Bác khuyên các cháu mấy điều sau đây:
– Trước hết, các cháu phải thương yêu giúp đỡ nhau, phải đoàn kết chặt chẽ.
Đoàn kết giữa các cháu lớn và các cháu bé.
Đoàn kết giữa các cháu vùng này với các cháu vùng khác.
Đoàn kết giữa các cháu miền Nam với các cháu và đồng bào địa phương.
Đoàn kết giữa các cháu và các cô, các chú cán bộ.
– Các cháu phải yêu lao động, giữ kỷ luật. Chớ tự do phóng túng, vì tự do phóng túng là không tốt.
– Trong sinh hoạt hằng ngày, các cháu nên tập tự lực cánh sinh cho quen. Các cháu bé cũng vậy, không nên làm nũng.
– Các cháu nên thi đua, thi đua học tập, thi đua trong mọi việc để trở nên những nhi đồng có tổ chức, có kỷ luật, có sáng kiến, có lực lượng.
Các cô, các chú cán bộ thì:
– Nên yên tâm công tác. Phải hiểu rằng không có công tác gì vẻ vang bằng việc chǎm nom bồi dưỡng cho các cháu là những người chủ tương lai của nước nhà.
– Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang ấy, các cô, các chú phải thật thà đoàn kết, nâng cao tinh thần trách nhiệm, không nên “đứng núi này trông núi nọ”, muốn thay đổi công tác, kèn cựa vì địa vị.
– Phải thương yêu các cháu như con em ruột thịt của mình, không nên phân biệt bỉ thử các cháu vùng này hay các cháu vùng khác. Cháu nào cũng là con em đại gia đình ta, cũng là do Đảng và Chính phủ giao cho các cô, các chú phụ trách nuôi dạy.
– Trong công tác, trong học tập, các cô, các chú nên cố gắng thi đua, trao đổi kinh nghiệm, để cùng nhau tiến bộ không ngừng.
Trong thời gian ở đây, gần Đảng, gần Chính phủ, gần Bác, các cháu và các cô, các chú nên hǎng hái học tập và công tác: sao cho đến ngày nước nhà thống nhất, trở lại quê hương, các cháu và các cô, các chú đều là những người gương mẫu về tư tưởng, đạo đức, cũng như về mọi mặt khác.
 
Từ nay, các cháu và các cô, các chú nên tổ chức thi đua. Đến ngày Quốc khánh (2-9), Bác sẽ có giải thưởng cho những cháu và những cô, những chú có thành tích khá nhất.
Bác gửi các cháu và các cô, các chú nhiều cái hôn.
Ngày 1 tháng 6 nǎm 1955
                    HỒ CHÍ MINH
Tài liệu lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, t7, tr 561-562.

THƯ GỬI CÁC CHÁU LƯU HỌC SINH VIỆT NAM HỌC Ở MÁT-XCƠ-VA
 
Thân gửi các cháu lưu học sinh kỹ thuật, tiếng Nga và các cháu thiếu nhi Việt Nam học ở Mát-xcơ-va.
Bác và phái đoàn muốn thăm tất cả các cháu. Tiếc vì bận quá không thể đi được.
Bác rất vui lòng được biết tất cả các cháu đều cố gắng chăm chỉ học tập và biết tiết kiệm. Như thế là rất tốt. Thế là các cháu đã thực hiện được lời Bác dặn: ở Liên Xô cũng phải luôn luôn nhớ đến hoàn cảnh khó khăn ở trong nước.
Nay phái đoàn trở về nước, Bác có mấy điều dặn chung các cháu:
1. Các cháu học kỹ thuật và học tiếng Nga cần nhận rõ mình học cốt để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Học ngành nào cũng cần phải căn cứ vào nhu cầu của Tổ quốc, của nhân dân mà định, không thể tuỳ theo sở thích riêng của mình.
2. Các cháu thiếu niên phải luôn luôn ngoan ngoãn, kính trọng, vâng lời cô giáo, thầy giáo và thương yêu giúp đỡ lẫn nhau. Nghe nói có vài cháu chưa được thật ngoan, còn hơi bướng bỉnh. Bác mong các cháu ấy hãy cố gắng sửa chữa để tất cả các cháu trở thành những thiếu nhi ngoan ngoãn, xứng đáng là cháu ngoan của Bác.
3. Nhờ Đảng Cộng sản, Chính phủ và nhân dân Liên Xô hết lòng giúp đỡ các cháu ăn học, vậy các cháu phải chăm học tiến bộ và đoàn kết với các bạn Liên Xô. Như thế mới xứng đáng với công ơn giáo dục của Liên Xô.
Đảng, Chính phủ và nhân dân ta rất mong muốn các cháu ngày càng tiến bộ, học tập được nhiều kết quả để mai sau về nước phục vụ nhân dân. Bác luôn theo dõi sự tiến bộ của các cháu. Bác mong các cháu có nhiều thành tích mới báo cáo cho Bác.
Bác hôn các cháu.
 
Ngày 19 tháng 7 năm 1955
                     BÁC HỒ
Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia,  t8, tr25.

 
GỬI CÁC EM HỌC SINH 
Nhân dịp ngày mở trường, báo Nhân dân thân ái chào mừng các em và có mấy lời nhắn nhủ các em:
Biết rằng bố mẹ, thầy giáo, Đảng và Chính phủ đều quan tâm đến mình – chắc các em sẽ vui vẻ và hăng hái học tập.
Giáo dục các em là việc chung của gia đình, trường học và xã hội. Bố mẹ, thầy giáo và người lớn phải cùng nhau phụ trách; trước hết là phải làm gương mẫu cho các em trước mọi việc.
Nước ta mới giải phóng được một năm, chế độ cũ của thực dân và phong kiến không khỏi còn để lại ít nhiều ảnh hưởng không tốt trong những đầu óc trẻ non. Vậy chúng ta phải dùng tinh thần và đạo đức mới để rửa gọt những ảnh hưởng ấy. Đối với các em, việc giáo dục gồm có: 
– Thể dục: để làm cho thân thể mạnh khoẻ, đồng thời cần giữ gìn vệ sinh riêng và vệ sinh chung.
– Trí dục: ôn lại những điều đã học, học thêm những tri thức mới. 
– Mỹ dục: để phân biệt cái gì là đẹp, cái gì là không đẹp.
– Đức dục: là yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu trọng của công, (5 cái yêu).
Các em cần rèn luyện cái đức tính thành thật và dũng cảm.
Ở trường, thì kính thầy, yêu bạn, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau.
Ở nhà, thì yêu kính và giúp đỡ cha mẹ.
Ở xã hội, thì tuỳ sức mình mà tham gia những việc có ích lợi chung.
Đảng, Chính phủ và nhân dân ta lo cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế, tăng cường quốc phòng, củng cố miền Bắc… để thống nhất nước nhà – đều nhằm mục đích xây dựng cho các em một đời sống tươi vui, sung sướng. Gia đình, trường học và xã hội chăm lo giáo dục, đều nhằm mục đích làm cho các em mai sau trở nên những công dân tốt, những cán bộ tốt, những người chủ tốt của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
Chúc các em thi đua học tập và tiến bộ, cho xứng đáng là cháu ngoan của Bác Hồ!
(Sẵn đây, chúng tôi đề nghị Bộ Giáo dục cùng các thầy giáo và các đại biểu của học sinh xét lại "10 điều ghi nhớ" của tiểu học và "12 điều ghi nhớ" của trung học, để cho các em học sinh dễ ghi nhớ và dễ thực hành hơn.)
C.B.
                   (Bút danh của Bác Hồ).
Báo Nhân dân số 600, ngày 24-10-1955
Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia,  t8, tr. 74-75.

 
THƯ GỬI GIÁO VIÊN, HỌC SINH, CÁN BỘ THANH NIÊN VÀ NHI ĐỒNG
 
Thân ái gửi toàn thể thầy giáo, học trò và cán bộ thanh niên và nhi đồng,
Nhân dịp các trường bước vào năm học mới, tôi có mấy lời gửi anh chị em và các cháu:
Trong năm học vừa qua, từ khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng, các thầy giáo và cán bộ đã cố gắng nhiều. Các cháu học trò đã có những tiến bộ khá. Nhà trường đông đúc vui vẻ. Đó là một thành tích đáng mừng.
Nhưng đó mới là bước đầu.
Trường học của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân, nhằm mục đích đào tạo những công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà. Về mọi mặt, trường học của chúng ta phải hơn hẳn trường học của thực dân và phong kiến.
Muốn được như thế thì thầy giáo, học trò và cán bộ phải cố gắng hơn nữa để tiến bộ hơn nữa.
Trước hết phải ra sức tẩy sạch ảnh hưởng giáo dục nô dịch của thực dân còn sót lại, như: Thái độ thờ ơ đối với xã hội, xa rời đời sống lao động và đấu tranh của nhân dân; học để lấy bằng cấp, dạy theo lối nhồi sọ. Và cần xây dựng tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Nhà trường phải gắn liền với thực tế của nước nhà, với đời sống của nhân dân. Thầy giáo và học trò, tuỳ hoàn cảnh và khả năng, cần tham gia những công tác xã hội, ích nước lợi dân.
Ngoài ra, mỗi một cấp giáo dục cần nhận rõ nhiệm vụ của mình trong lúc này:
– Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn, kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà.
– Trung học thì cần đảm bảo cho học trò những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây dựng nước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đời sống thực tế.
– Tiểu học thì cần giáo dục các cháu thiếu nhi: yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, trọng của công. Cách dạy phải nhẹ nhàng và vui vẻ, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ của người lớn. Phải đặc biệt chú ý giữ gìn sức khoẻ của các các cháu.
Tôi cũng mong các gia đình liên lạc chặt chẽ với nhà trường, giúp nhà trường giáo dục và khuyến khích con em chăm chỉ học tập, sinh hoạt lành mạnh và hăng hái giúp ích nhân dân.
Chúc các thầy giáo, cán bộ và các cháunăm học mới: Đoàn kết, cố gắng, tiến bộ.
 
Chào thân ái
Hà Nội, ngày 31 tháng 10 năm 1955
HỒ CHÍ MINH
Báo Nhân dân, số 610, ngày 3-11-1955.
Hồ Chí Minh toàn tập,
NXB Chính trị Quốc gia, t8, tr 80-81.
 

THIẾP CHÚC MỪNG NĂM HỌC MỚI
 
          Thân ái gửi các trường học,
Nhân dịp đầu năm học mới, Bác mong các cháu học sinh thi đua học hành, kính thầy yêu bạn và tiến bộ nhiều.
Tôi mong các giáo viên thi đua dạy bảo cho các cháu mau tiến bộ.
Tôi mong cha mẹ học trò hết sức giúp đỡ nhà trường trong việc giáo dục con em chúng ta cho có kết quả tốt đẹp.
 
                                                                   Chào thân ái
                                                          Ngày 20 tháng 9 năm 1956
                                                                   HỒ CHÍ MINH
Báo Nhân dân, số 930, ngày 21-9-1956.
Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, t8, tr 251.

 

 

 

THƯ GỬI ĐỒNG BÀO ĐÃ THANH TOÁN NẠN MÙ CHỮ
 
Gửi đồng bào thị xã Phát Diệm và các xã Vĩnh Khang, Tam Cường, Diễn Liên, Liên Sơn,
Tôi rất vui lòng được báo cáo nhiều nơi đồng bào đã thanh toán nạn mù chữ. Nông thôn cả nước thì Vĩnh Khang là xã dẫn đầu trong thành tích thoát nạn mù chữ, rồi tiếp đến các xã Tam Cường, Liên Sơn, Diễn Liên và nhiều xã khác.
Các thị xã thì Phát Diệm là thị xã đã thanh toán nạn mù chữ trước nhất.
Đó là một thắng lợi vẻ vang bước đầu trên mặt trận vǎn hoá; vẻ vang riêng cho đồng bào các địa phương ấy và vẻ vang chung cho cả nước ta.
Có thắng lợi ấy là nhờ sự đoàn kết nhất trí: toàn thể đồng bào cố gắng, toàn thể cán bộ, nhất là cán bộ bình dân học vụ, tận tuỵ không ngừng.
Tôi thay mặt Đảng và Chính phủ thân ái gửi lời khen ngợi đồng bào và cán bộ, đồng thời khuyên đồng bào và cán bộ tiếp tục cố gắng học thêm mãi để tiến bộ mãi.
Tôi cũng khuyên đồng bào và cán bộ các địa phương khác ra sức thi đua theo cho kịp đồng bào Vĩnh Khang, Phát Diệm… trong công tác bình dân học vụ.
Thanh toán nạn mù chữ là bước đầu nâng cao trình độ vǎn hoá. Trình độ vǎn hoá của nhân dân nâng cao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ. Nâng cao trình độ vǎn hoá của nhân dân cũng là một việc cần thiết để xây dựng nước ta thành một nước hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh.
 Tôi mong đồng bào và cán bộ đều cố gắng.
 
 Chào thân ái và thành công
Ngày 21 tháng 12 nǎm 1956
HỒ CHÍ MINH
 
Hồ Chí Minh toàn tập,NXB Chính trị Quốc gia
Tập 8, tr 281-282. Báo Nhân dân, số 1024, ngày 24-12-1956.
     

 

 


                  
 THƯ GỬI CÁC CỤ "PHỤ LÃO DIỆT DỐT" XÃ NAM LIÊN HUYỆN NAM ĐÀN NGHỆ TĨNH
Hà Nội, ngày 19 tháng 12 nǎm 1958
 
        Kính gửi các cụ " Phụ lão diệt dốt”
 
Tôi xin cảm ơn các cụ đã gửi thư cho tôi và rất vui lòng được biết rằng xã ta đã thanh toán xong nạn mù chữ.
Các cụ đã ra sức đôn đốc và giúp đỡ đồng bào trong việc bình dân học vụ, như vậy các cụ thật xứng đáng là “lão đương ích tráng”.
Tôi rất mong rằng từ nay các cụ sẽ tiếp tục đôn đốc và giúp đỡ đồng bào trong xã:
– Cố gắng học thêm nữa để nâng cao hơn trình độ vǎn hoá.
– Đẩy mạnh phong trào tổ đổi công và hợp tác xã một cách khẩn trương và chắc chắn, làm nhiều tiểu thuỷ nông, dùng nhiều phân bón, cải tiến kỹ thuật, thi đua tǎng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm, để nâng cao mức sống hơn nữa.
– Đoàn kết chặt chẽ, xây dựng và phát triển mĩ tục thuần phong.
Như các cụ đã biết, đồng bào trong nước và nhân dân các nước anh em rất chú ý đến xã ta. Vì vậy, xã ta nên cố gắng thành một xã kiểu mẫu về mọi mặt: kinh tế, chính trị, vǎn hoá, xã hội
Kính chúc các cụ mạnh khoẻ, sống lâu và nhờ các cụ chuyển lời chào thân ái của tôi đến tất cả anh em, bà con và các cháu thanh niên, nhi đồng trong xã ta và các xã láng giềng.
 
HỒ CHÍ MINH
 
Bản chụp bút tích, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, t9, tr271.